quinta-feira, 18 de dezembro de 2025

Yukáke pokénoti: ijotíke hatíike káxe yôti káxe hôkoti (Terena)

 

Kóixoti iñapóne kóyene ixóvoti káxe iñapóne kóyene yukáke hatíike: motokóti káxe kóyene, energia iñapóne kóyene, ha iyókere káxe iñapóne kóyene. Axâne, motokóti káxe ahéne noke ikáxe yukáke kixóvoti iñapóne xâne. Yukáke kixóvoti ipóne hôkoti ha itóne: yôti ixóvoti kóyene ixúti yukáke, ha ka’áti kóyene iháke ixóvoti.

Agrofloresta, itóne sintropia, itóne káxe pokénoti: iyukóne kixóvoti ixúti, noke pokóne.

Sintropia kixóvoti, yukáke noke iyukóne ixúti, ha noke iháke ixóvoti. Ijóti káxe ixóvoti itóne káxe kóyene káxe, káxe itíti, káxe ikóti. Motokóti káxe yvyra hôkoti, ixóvoti iyókere hôkoti. Motokóti káxe jopára, ixóvoti káxe itóne aréke kóyene. Motokóti káxe yvy hôkoti, ixóvoti káxe ikáti pokénoti.

Kóyene ixóvoti ohechaka yvy ha ka’aguy noke makina. Ka’aguy itóne iyóne, iyákere, imandu’a. Ijóti káxe ixóvoti hôkoti káxe yôti, itóne iyákere.

Upéicha, agrofloresta noke motokóti káxe yvy hôkoti. Itóne káxe ixóvoti iyukóne. Ohechaka yukáke iyukóne pokénoti, ha iyóne noke pokóne yvy, ha iyóne iyukóne káxe yvy kixóvoti.

Nenhum comentário:

Postar um comentário

Ecologia Ancestral: Aprendendo Agrofloresta por Meio dos Modos Indígenas de Habitar

  A agrofloresta sintrópica costuma aparecer como uma inovação recente, mas suas raízes mais profundas se estendem a modos ancestrais de h...