Ka’aguy ha’e peteĩ ogaygua tekove oñondivegua. Ndaha’éi yvyrakuéra aty rei, ha’e peteĩ ta’anga’ẽ renda: pypekuéra, jeroky, ñembohovái ha ñomongeta ojapóva hendyry rupi. Jahecha ramo peteĩ agrofloresta ko’ẽ rehe, jahechakuaa chupe peteĩ teko’ẽ ojapóva ijehegui — ndaha’éi ava akãicha, katu peteĩ renda oñemboheko ijehegui ha he’ẽ osẽ ñomongetágui.
Sistema sintropikópe, marandu ndoikói tekovekuéra año rehe. Oikove umi joaju oipytũva tekovekuéra: mba’éichapa okakuaa oñondive, mba’éichapa ome’ẽ tembi’u rapo rupive, mba’éichapa ombohovái kuarahy, mba’éichapa oñemboheko ñembyai rire ha mba’éichapa ombojoaju hi’arakuéra. Heta hag̃ua marandu oĩ hetera rupive. Joaju omoambue hetera ñemboguata hag̃ua. Ñemohenda ohechauka umi joaju oĩva. Joaju guasu omoingove sub-sistema peteĩ hag̃ua’ẽme. Tembiapo oñeme’ẽ oñongatu hag̃ua heta. Ha ñemohenda osẽ teko’ẽ hag̃ua — sistema ñe’ẽme’ẽ.
Ko jeroky ha’e semiótika ijeheguiete. Opa tembiapo ka’aguy pegua — rapo okakuaa, rogue oñemboheko, joaju tekovekuéra, hekópeguarã — ha’e ta’anga’ẽ oñemongeta hag̃ua. Sistema ndoikói hag̃ua’ẽ oñeplanéagui, katu oñeinterpretágui ha oñemboheko jevyjevy. “Oimo’ã” ojapo hag̃ua jeroky, ñembojoaju ha joayhu.
Upévare ka’aguy ha’e icono: ojapo ta’anga ijehegui ijeheguiete. Kuarahy oike ramo yvyrakuéra pa’ũme, sistema ohechakuaa pyahu hag̃ua ikatuha. Microorganismo yvýpe heta ramo, ecosistema ohechakuaa hekove. Ñembyai ramo oiko, ka’aguy ndaha’éi oho jey ymaguare rendápe, katu ojapo mapa pyahu joaju rehegua. Kóva ha’e ekología arandu: peteĩ ñe’ẽ’ẽ hag̃ua oñembointerpretáva tapia.
Ko renda semiótikópe, kokue apohára ndaha’éi mba’e okápe oĩva, katu peteĩ oñondivegua. Poda ha’e ojapo mapa pyahu sistema ryepýpe. Yvyrakuéra pyahu omoinge ñe’ẽ pyahu. Kã’ẽ ñangareko ha’e ojapo hag̃ua sistema omoñe’ẽ ijehe. Agrofloresta oiko peteĩ renda ohechaukáva akã — yvy, kuarahy ha tekove rupive.
Jaikuaa ramo ko ijetu’uha, ñemitỹ ojapo ambue tape. Ndajajoko hag̃ua’ẽ, jajogua sistema arandúndive. Ndajapói tembiapo ipytũva, jajapo jeroky ikatu hag̃uáicha okakuaa. Ñemongakuaa jevy oiko semiótika: tekove ñe’ẽme’ẽ oñemboheko heta arapytu rupi.
Ko sistema ñemitỹ ha’e jaikuaa hag̃ua ka’aguy ndaha’éi mba’e rei, katu peteĩ ñe’ẽngue oikovéva — okakuaa, oñemboheko ha oñe’ẽ ta’anga’ẽ rupi. Agrofloresta sintropikópe, ñande roike ko ñe’ẽme’ẽme, jaikuaa hag̃ua peteĩ yvy ape oĩhápe apopyrã, joaju ha ijetu’u ha’e tekove ñe’ẽteko.
Nenhum comentário:
Postar um comentário